رسانه و سلامت

آینده رسانه های اجتماعی بر اساس عملکرد آنها در بحران کرونا – داود مهرابی*

ویروس کرونا که از ماه دسامبر سال گذشته در چین شیوع یافت، با سرعتی چند برابر آنکه انسان ها را مبتلا کرده باشد، در فضای مجازی تاخته و شرکت های بزرگ حوزه فناوری را با مشکلات عمده و سئوالات متعددی مواجه و اقداماتی از قبیل جایگزینی هوش مصنوعی را به جای نیروی انسانی بر این قبیل شرکت ها تحمیل کرده است.

اخبار و دیدگاههای درست و نادرست در مورد ویروس کرونا به اندازه ای در شبکه های اجتماعی گسترش یافته که نمونۀ  مشابه آن را تا پیش از این در رسانه های اجتماعی نمی توان مشاهده کرد. هر چند که این قبیل رسانه ها نقش مهمی در انتقال اطلاعات و اخبار معتبر داشته اند، اما از سوی دیگر مروج اطلاعات و اخبار نادرست زیادی نیز بوده اند.

هر چه بر سرعت شیوع ویروس کرونا افروده شده، کاربران نیز فعالیت خود را در این فضا افزایش داده اند، به گونه ای که در برخی موارد، تصمیمات اخذ شده از سوی مقامات کشورها مدت ها پیشتر در فضای مجازی توسط کاربران مورد بحث و گفتگو قرار می گرفت که از جمله این موارد می توان به درخواست ها برای لغو جایزه بزرگ فرمول وان استرالیا اشاره کرد که در نهایت دولت استرالیا نسبت این امر اقدام کرد.  

کمپین های مختلفی نیز پیش از اینکه دولت ها اقدام به راه اندازی چنین مواردی کنند، توسط گروههای مختلف در رسانه  های اجتماعی فعالیت خود را آغاز کردند تا اهمیت اقداماتی همچون در خانه ماندن، تلاش برای پرهیز از به اوج رسیدن تعداد مبتلایان، شستشوی مداوم دست ها، و رعایت فاصله را نشان دهند.

رسانه های اجتماعی بستر اطلاعات درست و نادرست

حجم اطلاعات تولید شده در خصوص ویروس کرونا که هنوز ماهیت آن به طور قطع مشخص نشده به اندازه ایست که شرکت های بزرگ فناوری همچون گوگل و فیسبوک نیز قادر به بررسی صحت این اطلاعات نیستند. از طرفی نیز این شرکت ها مجبور به فرستادن نیروهای انسانی خود به خانه هایشان شدند و همین اقدام آنها را در ارائه اطلاعات معتبر با مشکلات فراوانی مواجه ساخت.

عملکرد رسانه های اجتماعی در مقابله با ویروس کرونا، مورد توجه بسیاری از رسانه های رسمی و همچنین اندیشمندان حوزه علوم اجتماعی قرار گرفته است. پلتفرمهای رسانه های اجتماعی از زمان گسترش ویروس کرونا در دسامبر سال گذشته بستر سیل مطالب نادرست، نظریات توطئه و اغراق در مورد این ویروس بوده اند.

رسانه های اجتماعی نه تنها به بستری برای تولید محتوا (فارغ از صحت یا جعلی بودن آنها) تبدیل شده، بلکه حضور هزاران هزاران کاربر و وجود پیوندها اجتماعی، وابستگی مخاطب به استفاده از این قبیل رسانه ها را افزایش می دهد. در واقع مخاطب ترجیح می دهد که اطلاعات خود را از طریق رسانه های اجتماعی تأمین کند. این رفتار مخاطب به عوامل متعدد دیگری از قبیل در دسترس بودن و استفاده آسان از شبکه های اجتماعی نیز بستگی دارد.

علاوه بر مردم عادی، کادر درمانی نیز برای کسب اطلاع از این ویروس و آگاهی از تجربه همکاران خود در سایر کشورها به رسانه های اجتماعی روی آورده اند تا بتوانند اطلاعات دقیق تری از این ویروس مرموز به دست آورند. تجربه ای که شاید بتوان آن را مقدمه ای بر دوران جدید توسعۀ ارتباطات پزشکان در سطح جهان دانست تا با تهدیدات جدی که قطعیتی در درمان فوری آنها وجود ندارد، مقابله نمایند.

هوش مصنوعی و تلاش برای ارائه اطلاعات صحیح

خطرناک تر از هر نوع اطلاعات نادرستی که به شیوع ویروس کرونا نسبت داده می شد، توصیه هایی گمراه کننده ایست که حتی قصد ارائه کنندگان آن نیز خیر است. ادعاهای نادرستی همچون این موضوع که کودکان به این ویروس مبتلا نمی شوند، و اینکه این ویروس در دمای بالاتر از 27 درجه از بین می رود، توسط صدها هزار کاربری مشاهده شده که اگر به این توصیه ها عمل کنند سلامت آنها در معرض خطر قرار می گیرد.

تحت فشار دولت ها و متخصصان پزشکی، و همچنین کمبود نیروی انسانی ناشی از شیوع کرونا، شرکت های فناوری در تلاش برای مقابله با اطلاعات جعلی در این قبیل رسانه ها هستند. روز دوشنبه هفته گذشته، گوگل، فیسبوک، مایکروسافت، توئیتر، یوتیوب، ردیت، و لینکدین با صدور بیانیه مشترکی اعلام کردند که با همکاری یکدیگر در تلاش برای رفع این مشکلات هستند.

در واقع تلاش این شرکت ها هنگامی صورت می گیرد که بسیاری از کارمندانِ خود را به  خانه فرستاده اند و اطلاعات نادرست نیز روز به روز در حال افزایش هستند. از اینرو تکیه این شرکت ها به هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) است تا بتوانند بر مشکلات موجود غلبه  کنند. استفاده از این فرایند، باعث شده که این شرکت ها حساب های کاربری بیشتری را به طور ناعادلانه مسدود سازند و نارضایتی غیرقابل پیش بینی شده ای با تفاسیر مختلف را در بین کاربران به وجود آورند.

مداخلات انسانی یا هوش مصنوعی

شاید این برای نخستین بار است که رسانه های اجتماعی در مقیاس گسترده ای ناگزیر به استفاده از مداخلات هوش مصنوعی به منظور جلوگیری از گسترش اطلاعات نادرست هستند، اما هنگامی که برخی سیاستمداران، روزنامه نگاران و حتی مقامات بهداشتی روایت های نادرستی در مورد ویروس کرونا منتشر می کنند، مخاطب به کدام فرایند در مقابله با اطلاعات نادرست در فضای مجازی اعتماد می کند: انسان ها یا هوش مصنوعی؟

در واقع، رسانه های اجتماعی به اطلاعات نادرست، اخبار جعلی و موارد مشابه تا پیش از بروز ویروس کرونا توجه چندانی نشان نمی دادند و یا اینکه قصد نداشتند ناتوانی خود را در مقابله و کنترل این قبیل اطلاعات نشان دهند.  اما اکنون اطلاعات ضد و نقیض گسترده ای که در مورد ویروس کرونا در شبکه های اجتماعی دست به دست می شود، نشان داد که این شرکت ها باید با اطلاعات نادرست مقابله کنند، تا بتوانند مسیر رشد و پیشرفت خود را با چالش های کمتری طی کنند.

چند نکته کاربردی در مورد رسانه های اجتماعی

برغم باورهای عمومی، رسانه های اجتماعی پدیده ای جدید و منحصر به قرن بیست و یکم نیستند. این رسانه ها نتیجه طبیعی قرنهای متمادی از توسعه ارتباطات اجتماعی هستند، و اکنون تأثیرات زیادی بر جنبه های مختلف زندگی روزمره ما دارند.

اساس رسانه های اجتماعی مثل فیسبوک، تلگرام، واتساپ و موارد مشابه، نظریه ای بنام “شش درجه جدایی” است که بیان می کند هر دو شخص روی کره زمین تنها با شش واسطه و یا کمتر با هم ارتباط برقرار می کنند.  

ما در جهان کوچکی زندگی می کنیم

یعنی اگر شما قصد داشته باشید با فردی که در رسانه های اجتماعی عضویت دارد، ارتباط برقرار کنید، در نهایت با شش واسطه این ارتباط برقرار می شود. این یعنی، ما در جهان کوچکی زندگی می کنیم. این جهان کوچک به هر یک از ما فرصت اثرگذاری می دهد. پس بهتر است از این فرصت به بهترین شکل استفاده کنیم.

در حوزه اطلاع رسانی، هر خبر یا مطلبی به ویژه اخبار و مطالب مرتبط با سلامت که در صحت آنها شک و تردید هست را به اشتراک نگذاریم. زیرا این قبیل اخبار و اطلاعات می توانند باعث ایجاد اضطراب و نگرانی و پیامدهای منفی متعددی در افراد شوند.

در شرایط فعلی هم که ویروس کرونا شیوع یافته، اخبار و مطالب مرتبط با این ویروس را از منابع و کانال های رسمی و معتبر پیگیری کنیم. هر مطلبی را به سادگی به اشتراک نگذاریم. اگر اخبار و یا مطالب منفی دریافت می کنیم که حال ما را خوب نمی کنند و یأس و ناامیدی نق زدن به جای نقد سازنده در آنها است، از انتشارشان پرهیز کنیم.

حتی این قبیل اخبار و مطالب را برای اعضاء خانواده خود هم نخوانیم و در گروههای خانوادگی به اشتراک نگذاریم. در این روزها که مدت بیشتری در کنار اعضاء خانواده هستیم، در خصوص مطالب و اخباری که در رسانه های اجتماعی مشاهده می کنیم، گفتگو کنیم. در نهایت اگر، این اخبار و اطلاعات حال ما و اعضاء خانواده خودمان را خوب کرد، می توانیم نسبت به اشتراک انها اقدام کنیم تا حال دیگران را نیز خوب کنیم.

سخن پایانی

به نظر می رسد ویروس کرونا بعد از پایان یافتن، تغییرات عمده ای در جهان ایجاد کند که این تغییرات حوزه های مختلف را شامل می شود. به طور یقین، یکی از اصلی ترین حوزه هایی که با ویروس کرونا بدنۀ آن به لرزه در آمده است، رسانه های اجتماعی و محتوای آنها هستند که نه تنها چنین پیامدی را پیش بینی نمی کردند، بلکه اکنون نیز نسخه اولیه آنها (استفاده از هوش مصنوعی) صاحبان این شرکت ها را با سئوالات متعددی مواجه ساخته است.

رسانه های اجتماعی اگر در مسیر ارائه اطلاعات درست گام برندارند و استراتژیهای مشخصی در این حوزه تعیین نکنند، نه تنها جمعیت بیش از سه میلیارد و 800 میلیون نفری کاربران فعلی خود را که معادل 49 درصد از جمعیت جهان است از رفته رفته از دست می دهند، بلکه با ارائه اطلاعات نادرست می توانند آسیب های جدی در بخش های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، و غیره ایجاد نمایند.

*عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

برچسب ها
نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن