سواد سلامت

ذرت های آلوده، آفلاتوکسین و روزنامه‌نگاری سلامت

ذرت های آلوده و آفلاتوکسین موجود در لبنیات از جمله موضوعات مرتبط با سلامت هستند که با تبدیل شدن به صدر اخبار رسانه های مختلف، باعث ایجاد تشویش و نگرانی در مخاطب شده و علاوه بر این بر اقتصاد تولیدکنندگان داخلی نیز تأثیرگذار بوده اند.  روزنامه‌نگاری سلامت در فرایند تولید و پوشش این قبیل اخبار از اهمیت ویژه ای برخودار است.

تأثیرگذاری این قبیل موضوعات بر مخاطب و همچنین اقتصاد را می توان به نحوۀ اعلام و پوشش اخبار مرتبط به آنها دانست. اینکه چه رسانه ای آن را پوشش می دهد؟ دیدگاهها و نظرات چه افرادی ارائه می شود؟ نحوه تعامل با مخاطب چگونه است و آیا به سئوالاتی که در ذهن مخاطب شکل می گیرد، پاسخ داده می شود؟

در ارتباط با ذرت های آلوده و آفلاتوکسین موجود در لبنیات، اخبار به گونه ای پوشش داده شده است، که در یک سو نظرات مسئولان ذیربط قرار داشته و در طرف نیز دیدگاههای افرادی که خود را محقق و متخصص در این حوزه می دانند.

مسئولان ذیربط به دلیل جایگاه سازمانی و حقوقی خود، عمدتآ دیدگاههایشان را از طریق پایگاههای اطلاع رسانی مرتبط با سازمان خود به اطلاع عموم می رسانند.

در سوی دیگر، محققان و متخصصانی قرار دارند که با داغ شدن موضوعات خبری (شامل موضوعات مرتبط با سلامت) میهمان رسانه هایی می شوند که خواسته یا ناخواسته قصد دارند خبرهای حوزه سلامت را به اخبار زرد تبدیل کنند تا مخاطبان بیشتری جذب نمایند.

این قبیل رسانه ها در صورتی که نتوانند فرد (مجری) کار بلدی را برای گفتگو با محققان و متخصصان انتخاب نمایند، نه تنها گامی در جهت روشن شدن زوایای گوناگون موضوعات سلامت محور بر نخواهند داشت، بلکه ضمن ایجاد تشویش و نگرانی در جامعه، مسیر اقتصاد تولید داخلی را نیز ناهموار می سازند.

درک جایگاه ویژۀ روزنامه‌نگاری سلامت

برای پرهیز از این قبیل مشکلات که به تدریج اعتماد عمومی نسبت به مسئولان و نهادهای ذیربط را خدشه دار می کند، بهره گیری از دانش و تجربه روزنامه نگاران سلامت ضروری به نظر می رسد. این ضرورت باعث شکل گیری گرایشی به نام روزنامه‌نگاری سلامت در برخی از دانشگاههای جهان شده است، تا قابل اعتمادترین و صحیح ترین اطلاعات سلامت به مخاطب برسد.

اطلاعات موجود در رسانه ها و به ویژه فضای مجازی به حدی با اشتباهات در آمیخته است که شرکت های پیشرو در بحث فناوری مانند گوگل، آمازون، مایکروسافت، و اَپِل نیز درصدد ورود به بازار مراقبت سلامت هستند. به طور مشخص تر، گوگل درصدد ایجاد ابزاری است که موتورهای جستجو از طریق آن بتوانند اطلاعات درست را از اطلاعات نادرست تشخیص دهند.

بر این اساس می توان بیان کرد که در مقایسه با سالهای گذشته، فضای رسانه ای یا به طور مشخص تر، فضای مجازی اکنون تأثیرگذاری بیشتری در حوزه سلامت دارد. افراد می توانند دیدگاهها و نظرات خود را در مورد موضوعات مرتبط با سلامت در فضای مجازی منتشر کنند، شرکت ها کالا و خدمات سلامت محور را به مخاطب معرفی نمایند، مخاطب با یک جستجو با صفحات زیادی مواجه شود، و متآسفانه فیلتری برای درست آزمایی این قبیل اطلاعات وجود ندارد.

نبود چنین فیلتر و یا مکانیسمی که بتوان اطلاعات صحیح را از غیرصحیح تشخیص داد، مسئله اعتبار منبع را مورد تأکید قرار می دهد. هر منبع رسانه ای و یا روزنامه نگاری که با تعجیل قصد اطلاع رسانی سریع را داشته باشند، در واقع اعتبار خود را در معرض خطر قرار داده است. حال آنکه، چنین شرایطی در مورد فضای مجازی (به جز برخی وبسایت های رسمی) و به ویژه شبکه های اجتماعی مصداق ندارد و به نظر می رسد مخاطبان، فضای مجازی را بیش از آنکه تولید کننده محتوا و اطلاعات بدانند، ابزاری برای دریافت این قبیل اطلاعات در نظر می گیرند، و منبع خبر را چندان مورد توجه قرار نمی دهند.  

ضرورت استفاده از الگوی انتشار مطلوب اخبار سلامت

تنها در چند ماه گذشته، چندین رویداد سلامت محور در کشور رخ داد که هر کدام توانستند بخش قابل توجهی از اخبار رسانه های رسمی، و فضای مجازی را به خود اختصاص دهند. ایدز در چنار محمودی، کیک های آلوده به قرص، ذرت های آلوده، و آفلاتوکسین از جمله اخبار مربوط به حوزه سلامت در رسانه های داخلی بودند که هر یک به نحوی از جنبه اطلاع رسانی بدنۀ نظام سلامت را آلوده به بی اعتمادی کردند، و تنها با تصور درمان کامل آنها، به فراموشی سپرده شدند.

این رویدادها هر کدام ویژگی ها و مشخصاتی در خود داشتند، که می شد از آنها درس گرفت. اما تکرار پیامدهای مشابه که نمونۀ عینی آن را می توان در مسئله آفلاتوکسین مشاهده نمود، بارزترین مدعایی است که نشان می دهد، درس آموزی از تجربیات گذشته مورد توجه قرار ندارد.

درس آموزی از این رویدادها می توانست پیامدهای مثبت زیادی برای جامعه به وجود آورد، از جمله تقویت بنیان های روزنامه‌نگاری سلامت. روزنامه نگاران بخش سلامت، به طور عمده تجربیات ارزشمندی دارند. اما با این وجود، چالش هایی نیز در این حوزه وجود دارد که عدم توجه به آنها زمینه تکرار آنچه پیش از این رخ داده است را هموارتر می سازد.  

 داود مهرابی، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشگر حوزۀ ارتباطات سلامت

برچسب ها
نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن