رسانه و سلامت

رسانه و سلامت از بخش‌های مهم در ارتباطات محسوب می‌شوند

سلامت نامه – در نشست رسانه ها و کنشگری در حوزه سلامت که با حضور پژوهشگران و اساتید ارتباطات به همت پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات برگزار شد، نقش روزنامه نگاری سلامت در تغیر رفتار شهروندان، نقش دیده بانی، راهنمایی، و تسهیل گیری ارتباطات سلامت برای مردم و اشکال مختلف کنشگری کاربران که علاوه بر توانمندی در حوزه فردی،  تغییر و توسعه را به عرصه اجتماع وارد می­کنند، مورد بحث و گفتگو قرار گرفتند.

در این نشست که در محل پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد، منصور ساعی استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گفت: رسانه‌ها به معنی واقعی به روزنامه نگاری سلامت نمی‌پردازند، زیرا روزنامه نگاری سلامت باید به تغییر رفتار شهروندان منجر شود.

ساعی بیان کرد: رسانه و سلامت یکی از بخش‌های قابل توجه در ارتباطات محسوب می‌شود و کنشگری رسانه‌ها در دو بعد قابل بررسی است. بخشی از کنشگری‌ها رویداد محوری است که بر تولید و پوشش خبر متمرکز می‌شود. نظام ارتباطی و رسانه‌ای منتظر می‌ماند تا اتفاقی رخ بدهد و سپس برجسته سازی مقطعی اتفاق می‌افتد. رسانه‌ها یا نظام ارتباطی از قبل برنامه یا راهبرد یا نقشه عملی برای مواجه صحیح با این پدیده‌ها ندارند.

وی در ادامه افزود: کنشگری بعدی فرآیند محور است. در این حالت، نگاه راهبردی طولانی مدت آینده نگرانه نسبت به سلامت وجود دارد که نگاه مستمر و برنامه محوری است. رویکرد فرآیند محور منجر به بهره گیری و استفاده از ظرفیت رسانه‌ها برای بهبود سلامت جسمی و اجتماعی شهروندان می‌شود. همچنین باعث پیشگیری و کنترل بیماری‌ها از طریق افزایش سواد سلامت جامعه می‌شود. در واقع تمرکز اصلی رسانه‌ها در این حالت روی پیشگیری قرار دارد، تا آگاهی افزایش یابد و هزینه‌ها کمتر شود.

در کشور ما مردم سواد سلامت پایینی دارند

ساعی بیان کرد: در رویکردهای فرآیند محور، سواد سلامت ارتقا پیدا می‌کند. در کشور ما مردم سواد سلامت پایینی دارند. در سطح اجتماعی، رسانه‌ها مسائل اصلی جامعه را در ذهن مردم برجسته می‌کنند، اما در بسیاری از مواقع رسانه‌ها منتقد سیاست‌های سلامت هستند.

این استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با تأکید بر اینکه در پژوهش‌های ارتباط سلامت، حوزه سلامت اجتماعی مورد غفلت واقع شده است، افزود: در سلامت اجتماعی باید به این سوالات پاسخ داد که چطور می‌توان با سایر افراد جامعه ارتباط برقرار کرد و دیگران چطور با خود فرد برخورد می‌کنند. تعامل با نهادهای اجتماعی نیز باید مورد بررسی قرار بگیرد. سلامت روانی بر سلامت جسمانی موثر است.

رسانه ­های اجتماعی جزئی از زندگی روزمره بسياری از اعضای جامعه شده ­اند

در بخش دیگری از این نشست، آزاده سالمی، پژوهشگر ارتباطات سلامت گفت: رسانه ­هاي اجتماعي که مبتني بر وب 2 هستند و امکان تعامل و توليد محتوا را براي کاربران فراهم مي­کنند، امروزه جزئي از زندگي روزمره بسياري از اعضاي جامعه شده ­اند. پيام­هاي مرتبط با سلامت که در اين رسانه ­ها به اشتراک گذاشته مي­شود، خواه ناخواه به دست کاربران مي­­رسد.

وی منظور از رسانه ­هاي اجتماعي را سايت­هاي­ شبکه­ هاي اجتماعي، وبلاگ­ها­ و ميکروبلاگ­ها، سايت­هاي به ­اشتراک­ گذاري ويديو، تالارهاي گفتگو، ويکي­پديا و بازي­هاي واقعيت ­مجازي دانست و افزود: پيام­ رسان­هاي موبايلي که در ايران به عنوان رسانه­ اجتماعي به کار مي­روند و اپليکيشن­هاي سلامت از راه دور را نيز بايد در اين فهرست گنجاند.

این پژوهشگر حوزه ارتباطات سلامت بیان کرد: هر فرد غيرمتخصصي مي­تواند در رسانه­ هاي اجتماعي به توليد محتوا بپردازد. لذا اين دغدغه بحق وجود دارد که فضاي رسانه­ هاي اجتماعي با وجود اطلاعات سطحي، ناقص و گمراه ­کننده، ديدگاه­هاي متناقض، شايعه، فريبکاري، منفعت­ گرايي و کنش و واکنش­هاي هيجاني، براي سلامت آسيب­­زا باشد.

“در عين حال اين معضل، مختص رسانه­ هاي اجتماعي نيست و اين گونه محتواي نامناسب در رسانه ­هاي جمعي و رسمي نيز ديده مي­شود. بنابراين مناسب است با پرهيز از رويکرد هراس از رسانه ­هاي جديد، ضمن شناخت و آگاهي از چالش­هاي اين فضا، از مزاياي آن بهره برد. به­ ويژه فرصت­هايي که در جهت توانمندسازي شهروندان است و امکان بهره­ گيري از آنها با استفاده از رسانه ­هاي جمعي و رسمي کمتر ميسر مي­شود”.

سالمی خاطرنشان کرد: مطالعه شيوه­ هاي کنشگري کاربران در اين فضا، از يک سو زمينه و امکان شناخت و تحليل دلايل برخي از رفتارهاي آنان (کاربران) را فراهم مي­کند؛ و از سوي ديگر به متخصصان کمک مي­کند تا تعامل سازنده ­تري با شهروندان داشته باشند.

وی به اين منظور در اين نشست تعدادي از صفحات و پست­هايي که در اينستاگرام توسط کاربران غيرمتخصص در حوزه سلامت توليد شده­ اند و همچنين اپليکيشن­ها و تالارهاي گفتگو که زمينه را براي تعامل کاربران فراهم کرده­ اند، مورد بررسی جزئی قرار داد.

وی در ادامه با توجه به چند رشته ­اي بودن موضوع ، مروري بر تحول پارادايم­هاي نظري در سه حوزه­ سلامت (از زيستي – پزشکي به سوي زيستي – رواني – اجتماعي)؛ ارتباطات توسعه (از نوسازي به سوي جامعه شبکه­ اي) و جامعه ­شناسي (از ساختارمحور به سوي ساخت­يابي) انجام داد و تحليل متون با استفاده از نظرات کاستلز، ولمن و رايني (با تاکيد بر مفاهيم خودمختاري؛ فردشدگي؛ جنبش­هاي اجتماعي جديد) و هابرماس (کنش ابزاري – کنش ارتباطي؛ جهان نظام – جهان زيست؛ مستعمره شدن جهان زيست – مفاهمه) مورد بحث و گفتگو قرار داد.

 بر اساس مطالب ارائه شده، اشکال مختلف کنشگري کاربران که علاوه بر توانمندي در حوزه فردي (تغيير رفتار و اصلاح سبک زندگي، يادگيري مراقبت از خود و ديگران، کنار آمدن با بيماري و وضعيت سلامت و…)،  تغيير و توسعه را به عرصه اجتماع وارد مي­کنند و مي­توان آنها را به عنوان جنبش­هاي اجتماعي جديد يا تلاش براي حفظ جهان زيست در مقابله مستعمره شدن توسط جهان نظام تفسير کرد، تشریح شد.

سالمی با ارائه نمونه­ هايي از فعاليت­هاي کاربران در اينستاگرام، دانش عاميانه مبتني بر تجربه زيسته، کمپين­هاي جديد که از اصول کلاسيک کمپين پيروي نمي­کنند، جنبش­هاي اعتراضي جديد، شبکه ­هاي خوديار معطوف به درون و شبکه­ هاي خوديار معطوف به بيرون را بررسی و تحلیل نمود.  

به اعتقاد وی، دو مفهوم جهان نظام و جهان زيست که هابرماس آنها را مطرح کرده است (اولي مبتني بر کنش ابزاري و دومي مبتني بر کنش ارتباطي و مفاهمه)، علاوه بر دو نمونه ای که پیش تر ذکر شد، در تبيين ابعاد ديگري از کنشگري کاربران رسانه­ هاي اجتماعي در حوزه سلامت راهگشا بوده و تلاش آنها را براي تعديل رابطه قدرت بين متخصصان (ساختار) و بيماران (کارگزاران) تبيين مي­کند.

این پژوهشگر ارتباطات سلامت بیان کرد: دانش عاميانه که مبتني بر تجربه زيسته بيماران و افراد غيرمتخصص است و شبکه­ هاي خوديار معطوف به درون (به ­ويژه با مطالعه الگوهاي انگيزه­ بخش) شيوه­ هاي ارتباطي هستند که به کاربران کمک مي­کنند ضمن کنار آمدن با وضعيت سلامت خود و کسب حمايت، از غلبه بيماري و محدوديت­هاي آن بر زندگي­شان پيشگيري کنند.

توانمندي و کنشگري کاربران پيش از گسترش رسانه­ هاي اجتماعي کمتر وجود داشته است

وی در پایان سخنان خود به شبکه­ هاي معطوف به بيرون که مطالبه­ گري را به سطح جامعه، سياستگذاري، بازار و خدمات عمومي مي­برند و سطح بالاتري از توانمندي و کنشگري کاربران را به نمايش مي­گذارند که پيش از گسترش رسانه ­هاي اجتماعي، کمتر امکان بروز آن وجود داشته است، را مورد اشاره قرار داد.

عدم کنترل بر کیفیت و اعتبار محتوای شبکه های اجتماعی از مهم ترین نقاط ضعف آنهاست

حبیب راثی تهرانی پژوهشگر ارتباطات سلامت در بخش دیگری از این نشست با این عنوان که سلامت اجتماعی یکی از سه مولفه مهم تعریف سلامت است که در دو سطح ویژگی های فرد و جامعه تعریف می شود، بیان کرد: سلامت اجتماعی را می توان با مفاهیمی چون سازگاری اجتماعی، حمایت اجتماعی و توانایی انجام هنجارها و مقررات معمول جامعه تعریف نمود.

وی مولفه های سلامت اجتماعی جامعه را شامل فرصت برابر برای همه برای استفاده از امکانات؛ امکان دسترسی همگان به کالاها و خدمات ضروری برای ایفای کامل نقش شهروندی؛ وجود قوانین و مقررات لازم و نبود خلأهای قانونی؛ برابری و عدالت در توزیع ثروت؛ دسترسی همگانی به فرایندهای تصمیم گیری و برقراری سطح مطلوبی از سرمایه اجتماعی معرفی نمود.

به گفته راثی تهرانی، سلامت اجتماعی فرد شامل ابعادی از سلامت شخصی است که مربوط به نحوه تعامل و رفتار فرد با نهادها، رسوم و هنجارهای اجتماعی و افراد دیگر جامعه و واکنش سایر مردم جامعه به او می شود.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: دسترسی بی قید وبند به رسانه های اجتماعی امروزه به عنوان یک حق برای زندگی بهتر از سوی کاربران شناخته شده است. بنابراین قطع ارتباط با این رسانه ها برای بسیاری از آنها غیرقابل تصور است.معمولاً رسانه های اجتماعی به عنوان شبکه ای از پیوندهای ارتباطی با اتصالاتی ضعیف در نظر گرفته می شوند. یکی از مهم ترین نقاط ضعف این شبکه ها عدم کنترل بر کیفیت محتوای آنها و اعتبار اطلاعات ارائه شده است.

راثی تهرانی در مقابل، نقاط قوت شبکه اجتماعی بزرگ با پیوند ارتباطی ضعیف را اینگونه تشریح کرد که افراد این شبکه ها را به دلیل توانایی اعضا برای فهم و درک تجربیات یکدیگر و فاصله عاطفی و احساسی ایجاد شده در ارتباطات آنلاین؛ انتخاب می کنند و مزیت دیگر آن، این است که این گره ها بر خلاف شبکه هایی با گره های محکم، تمایل به تکثر و تمایل به متفاوت بودن با فرستنده و همدیگر دارند.

به گفته وی، نتایج پژوهش ها نشان می دهند که چگونه کاربران اغلب جوان رسانه های اجتماعی در دام چرخه بی پایان مصرف و تولید محصولات نامناسب سلامت محور می افتند؛ فقط و فقط بخاطر اینکه در شبکه آنلاین گسترده ای از همسالان خود حضور و با آنها تعامل دارند.

وی افزود: متخصصان بر این باورند که برخی پست ها ممکن است کاربر را به سوی محصولات مضر برای سلامت بالقوه ای رهنمون سازد  که در این فضا به عنوان محصولاتی سالم معرفی و پذیرفته شده اند. کاربران این رسانه ها نیاز دارند تا به فهم و درک عمیق تری نسبت به کارکرد و خطرات بالقوه رسانه های اجتماعی خصوصاً برای نسل جوانتر، برسند.

راثی تأکید کرد: افزایش سواد سلامت نیز یکی از دیگر مؤلفه هایی است که می تواند از خطرات حاصل از استفاده از محصولات و خدمات ناسالم معرفی شده در این رسانه ها، پیشگیری کند.

ارتباطات سلامت نقشی دیده بان، راهنما و تسهیل گر برای مردم دارد

این پژوهشگر حوزه ارتباطات سلامت بیان کرد: در این میان ارتباطات سلامت نقشی دیده بان، راهنما و تسهیل گر برای مردم دارد؛ دیده بانی برای شناسایی نیازهای اطلاعاتی سلامت محور مردم؛ شناسایی بهترین راهها و روش های درمان و راهنمایی به سوی آنها و در نهایت ارزیابی و ارائه بازخوردها از طریق ایجاد تعامل بین مخاطبان و بیماران.

راثی تهرانی در پایان خاطرنشان کرد: نقشی که ارتباطات سلامت در تحقق سلامت اجتماعی دارد استفاده مؤثر از ارتباطات برای رسیدن به آگاهی، تسهیل دسترسی مخاطبان به اطلاعات و افزایش تعامل بین آنها می باشد.

برچسب ها
نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن